رز سانگ

بر اساس گزارش خبرآوا، قرار بود شاندیز و طرقبه میزبان یکی از پروژه‌های ملی موسیقی ایرانی، یعنی کنسرت علیرضا قربانی باشند. این کنسرت که پس از اجرا در شهرهای مختلف کشور، نوبت به خراسان رضوی رسیده بود، طبق اعلام اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، به دلیل «برخی ملاحظات زمانی» به زمان دیگری موکول شده است.

با وجود اینکه این تصمیم به معنای لغو برنامه نیست، اما بار دیگر بحث دسترسی مخاطبان خراسانی به رویدادهای بزرگ موسیقی را مطرح می‌کند. این موضوع را می‌توان از زاویه‌ای متفاوت بررسی کرد: آیا مشهد و شهرهای اطراف آن نمی‌توانند میزبان رویدادهای حرفه‌ای و باکیفیت موسیقی ایرانی باشند؟ آیا مردم این منطقه حق بهره‌مندی از موسیقی فاخر ملی را ندارند؟

«ایرانم»؛ فراتر از یک کنسرت ساده

پروژه «ایرانم» علیرضا قربانی تنها یک اجرای موسیقی برای سرگرمی نیست. این پروژه بر پایه موسیقی اصیل ایرانی، آواز و شعر فارسی شکل گرفته و در اجراهای آن از آثار شاعران و بزرگان ادبیات فارسی استفاده می‌شود. همانطور که از نامش پیداست، این پروژه رویکردی ملی و میهنی دارد و این فضا در طول هر اجرا و در قطعات مختلف آن به مخاطبان منتقل می‌شود.

علیرضا قربانی نیز در طول فعالیت هنری خود، بخش قابل توجهی از کارنامه‌اش را به اجرای موسیقی ایرانی و آثاری با تکیه بر شعر فارسی اختصاص داده است. در یکی از آثار اخیر او با عنوان «سرو خرامان»، به میراث موسیقی خراسان توجه شده و این اثر با ادای احترام به زنده‌یاد ابراهیم شریف‌زاده، از چهره‌های برجسته موسیقی خراسان، منتشر شده است.

از این منظر، جالب فا حضور چنین پروژه‌ای در خراسان رضوی صرفاً یک برنامه سرگرمی نیست، بلکه می‌تواند فرصتی برای ایجاد پیوند میان موسیقی معاصر ایرانی و میراث موسیقایی غنی این منطقه باشد.

اجازه دهیم موسیقی ایرانی به خراسان نیز برسد

پروژه «ایرانم» پیش از این در شهرهای مختلف کشور به روی صحنه رفته و مخاطبان شهرهایی مانند تبریز، شیراز و اصفهان میزبان آن بوده‌اند.

اکنون قرار بود این تور به خراسان رضوی برسد؛ استانی که خود یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های موسیقی ایرانی و به‌ویژه موسیقی مقامی کشور محسوب می‌شود. به همین دلیل، اجرای این پروژه در شاندیز یا طرقبه می‌توانست فراتر از یک شب کنسرت باشد؛ فرصتی برای مردم خراسان تا در شهر خود میزبان یک اجرای حرفه‌ای و استاندارد از موسیقی ایرانی باشند.

موضوعی که شاید در بحث‌های مربوط به کنسرت‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته، حق مخاطب برای دسترسی به تنوع فرهنگی و هنری در محل زندگی خود است.

مردم خراسان رضوی نیز مانند مخاطبان سایر استان‌ها، بخشی از جامعه فرهنگی کشور هستند و طبیعی است که انتظار داشته باشند هنرمندان مورد علاقه‌شان بتوانند در شهر آن‌ها نیز اجرا داشته باشند.

چرا مخاطب مشهدی برای کنسرت باید به شهرهای دیگر سفر کند؟

در سال‌های اخیر، برگزاری کنسرت در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، شیراز، تبریز و دیگر مراکز استان‌ها به بخشی عادی از فعالیت‌های فرهنگی تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، برای مخاطب مشهدی یا شهروندان دیگر شهرهای خراسان رضوی، تماشای اجرای یک خواننده مطرح در بسیاری از موارد به معنای سفر به شهری دیگر است؛ سفری که علاوه بر هزینه بلیت، هزینه‌های رفت‌وآمد، اقامت و زمان را نیز به مخاطب تحمیل می‌کند.

این در حالی است که مشهد یکی از مهم‌ترین شهرهای کشور از نظر جمعیت، گردشگری و ظرفیت اقتصادی است و شهرهایی مانند شاندیز و طرقبه نیز زیرساخت و ظرفیت میزبانی از رویدادهای بزرگ را دارند.

پس چرا بخشی از مخاطبان موسیقی در این منطقه نباید بتوانند همان رویداد را در استان خود تجربه کنند؟

آیا علیرضا قربانی یک فرصت فرهنگی است یا فقط یک کنسرت؟

نگاه به برگزاری کنسرت تنها از زاویه فروش بلیت، بخش مهمی از ماجرا را نادیده می‌گیرد.

رویدادهای موسیقی می‌توانند به رونق سالن‌ها، مجموعه‌های اقامتی، رستوران‌ها، حمل‌ونقل و دیگر کسب‌وکارهای مرتبط با گردشگری و اقتصاد فرهنگ کمک کنند. برای شهری مانند شاندیز که یکی از مقاصد مهم گردشگری خراسان رضوی است، میزبانی از یک رویداد حرفه‌ای موسیقی می‌تواند در کنار سایر ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری، به جذب مخاطب و ایجاد نشاط اجتماعی نیز کمک کند.

بنابراین، اگر اجرای «ایرانم» در شاندیز و طرقبه امکان‌پذیر شود، می‌توان آن را نه صرفاً به‌عنوان یک کنسرت، بلکه به‌عنوان بخشی از ظرفیت رویدادهای فرهنگی استان دید.

ملاحظات چیست؟

اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی اعلام کرده است که دستگاه‌های ذی‌ربط با برگزاری این برنامه موافق هستند و اجرای آن به دلیل برخی ملاحظات زمانی به زمان دیگری موکول شده است.

همین توضیح، یک سوال طبیعی را ایجاد می‌کند؛ اگر اصل برگزاری برنامه مورد موافقت قرار گرفته، زمان مناسب برای اجرای آن چه زمانی خواهد بود؟

شفاف‌سازی این موضوع می‌تواند هم برای برگزارکنندگان و هنرمندان و هم برای مخاطبان مفید باشد. چرا که مشخص‌شدن زمان جدید، امکان برنامه‌ریزی برای گروه اجرایی و مخاطبان را فراهم می‌کند و از شکل‌گیری ابهام درباره سرنوشت برنامه جلوگیری خواهد کرد.

خراسان رضوی؛ سرمایه تاریخی موسیقی ایرانی

خراسان رضوی علاوه بر اینکه مقصد مهم زیارتی است، بخش مهمی از هویت فرهنگی و هنری ایران را نیز در خود جای داده است. موسیقی مقامی خراسان، شاعران و هنرمندان این منطقه و سابقه تاریخی مشهد در حوزه فرهنگ و هنر، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در کنار زیارت و گردشگری، تصویر کامل‌تری از ظرفیت فرهنگی استان ارائه کنند.

در چنین بستری، میزبانی از پروژه‌ای مانند «ایرانم» می‌تواند اتفاقی همسو با همین ظرفیت باشد؛ پروژه‌ای که نام و محتوای خود را از ایران وام گرفته و بخش مهمی از هویت خود را از شعر و موسیقی ایرانی دریافت کرده است.

شاید به همین دلیل است که ماجرای کنسرت علیرضا قربانی را نباید صرفاً در قالب یک برنامه که فعلاً به زمان دیگری موکول شده دید. این اتفاق می‌تواند فرصتی باشد برای بازنگری در جایگاه رویدادهای موسیقی در تقویم فرهنگی خراسان رضوی.

مطالبه‌ای برای برگزاری و احقاق حق مردم

برگزاری هر رویداد فرهنگی طبیعتاً نیازمند رعایت قوانین، دریافت مجوزهای لازم و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول است و این ضرورت درباره خراسان رضوی نیز تفاوتی ندارد.

اما در کنار این ملاحظات، یک مطالبه روشن از سوی مخاطبان وجود دارد: اگر امکان برگزاری یک رویداد فرهنگی حرفه‌ای و قانونی فراهم است، چرا این فرصت برای مردم استان فراهم نشود؟